του Δημήτρη Μερκούρη
Όσα συμβαίνουν με την έναρξη του νέου έτους στη διεθνή σκηνή δεν είναι ούτε τυχαία ούτε «παρεξηγήσεις της ιστορίας». Είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών, που δεν υπηρετούν τους λαούς, αλλά αρρωστημένες εμμονές ισχύος, ελέγχου και ατιμωρησίας.
Η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποσύρθηκαν από 66 διεθνείς οργανισμούς και θεσμούς, εκ των οποίων 31 σχετίζονται άμεσα με τον ΟΗΕ. Δεν επρόκειτο για «εξορθολογισμό», όπως παρουσιάστηκε, αλλά για συνειδητή αποκοπή από κάθε μηχανισμό διεθνούς ελέγχου.
Την ίδια στιγμή, το κράτος του Ισραήλ με τον φυγόδικο Νετανιάχου προχώρησε σε απαγόρευση και παρεμπόδιση της δράσης διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων στη Γάζα, όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα. Η ιατρική βοήθεια, η προστασία αμάχων και το ανθρωπιστικό δίκαιο αντιμετωπίστηκαν όχι ως αυτονόητα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά ως εχθρικές πράξεις.
Ας είμαστε ξεκάθαροι:
αυτές οι πολιτικές δεν εκφράζουν τους λαούς των ΗΠΑ ή του Ισραήλ.
Δεν εκφράζουν τις κοινωνίες, τους εργαζόμενους, τους νέους, τους απλούς ανθρώπους που θέλουν ασφάλεια, ειρήνη και αξιοπρέπεια. Εκφράζουν κλειστούς κύκλους εξουσίας, ηγεσίες που λειτουργούν με όρους φόβου, μίσους και απόλυτου ελέγχου. Αρρωστημένα μυαλά…
Την ίδια ώρα, το διεθνές περιβάλλον γίνεται όλο και πιο εκρηκτικό.
Η Κίνα προχωρά σε μαζικές ρευστοποιήσεις αμερικανικών κρατικών ομολόγων, στέλνοντας σαφές μήνυμα οικονομικής αποστασιοποίησης από τις ΗΠΑ και αμφισβήτησης της παγκόσμιας ηγεμονίας τους.
Η Ρωσία επανεμφανίζεται επιθετικά στο στρατιωτικό πεδίο, επαναφέροντας στο προσκήνιο προηγμένα πυραυλικά οπλικά συστήματα και υπενθυμίζοντας ότι ο κόσμος εισέρχεται ξανά σε λογικές ωμής αποτροπής και επίδειξης ισχύος.
Ακόμη και στην Ευρώπη, η μέχρι πρότινος συγκρατημένη ρητορική αλλάζει: ο Γερμανός πρόεδρος, έστω και καθυστερημένα, μίλησε με ασυνήθιστη σκληρότητα, αποτυπώνοντας το βάθος της γεωπολιτικής ανησυχίας.
Μέσα σε αυτή τη διεθνή απορρύθμιση, η στάση της Ελλάδας προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. Μια χώρα που ιστορικά επικαλείται το διεθνές δίκαιο ως θεμέλιο της εξωτερικής της πολιτικής, εμφανίζεται σήμερα να το ακυρώνει στην πράξη, στοιχιζόμενη άκριτα πίσω από τις επιλογές Νετανιάχου και Τραμπ. Αυτή η χειραγωγημένη ευθυγράμμιση δεν είναι απλώς πολιτικά κοντόφθαλμη υπονομεύει το μοναδικό ισχυρό επιχείρημα της Ελλάδας απέναντι στις αναθεωρητικές επιδιώξεις των ανταγωνιστών της. Όταν αποδέχεσαι την επιλεκτική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου αλλού, το αποδυναμώνεις και εκεί όπου το έχεις απόλυτη ανάγκη.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ολοένα και περισσότεροι —ακόμη και σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις— εκφράζουν την ευχή το Ισραήλ «να πάρει ένα καλό μάθημα» ενόψει προδιαγραμμένης σύγκρουσης με το Ιράν. Αυτή η κανονικοποίηση της πολεμικής επιθυμίας δεν είναι απλώς ανησυχητική, είναι σύμπτωμα ηθικής αποσύνθεσης, όπου ο πόλεμος παρουσιάζεται ως λύση και όχι ως έσχατη καταστροφή.
Όταν διεθνείς θεσμοί ακυρώνονται, όταν ανθρωπιστικές οργανώσεις φιμώνονται, όταν το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά, τότε δεν έχουμε απλώς «σκληρή πολιτική». Έχουμε τα δομικά στοιχεία ενός νέου ολοκληρωτικού μορφώματος:
ισχύς χωρίς λογοδοσία, σύμμαχοι υπεράνω νόμου, λαοί στο περιθώριο των αποφάσεων, θεσμοί κενό γράμμα…
Δεν πρόκειται για τον φασισμό του περασμένου αιώνα με στολές και πραξικοπήματα. Πρόκειται για έναν σύγχρονο, μεταμφιεσμένο φασισμό, που λειτουργεί μέσα από κυβερνήσεις, βέτο, απαγορεύσεις και την επικοινωνιακή κανονικοποίηση της βαρβαρότητας.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιστορική ευθύνη:
αν η ανθρωπότητα αποδεχθεί αυτή την πορεία ως «νέα κανονικότητα», τότε ανοίγει ο δρόμος για έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη ζωή, το δίκαιο και η αλήθεια θα υποτάσσονται μόνιμα στην ισχύ των λίγων.
Η αντίδραση δεν είναι επιλογή, είναι ανάγκη.
Όχι με μίσος. Όχι με βία.
Αλλά με αντίσταση πολιτική, ηθική και κοινωνική:
υπεράσπιση των διεθνών θεσμών, στήριξη της ανεξάρτητης ανθρωπιστικής δράσης, αποκάλυψη της υποκρισίας της εξουσίας και ξεκάθαρο μήνυμα ότι οι λαοί δεν είναι συνένοχοι στα εγκλήματα των ηγεσιών τους
Η ιστορία έχει δείξει πού οδηγεί η σιωπή.
Αν δεν μιλήσουμε τώρα, αν δεν αντιδράσουμε συλλογικά, τότε αύριο δεν θα μπορούμε να ισχυριστούμε ότι «δεν ξέραμε»….
