Του Δημήτρη Δημητρακόπουλου
Το 2008 δημοσίευσα στην εφημερίδα «Άποψη» άρθρο με τίτλο «Οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών στον Έβρο». Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, όσα τότε περιγράφονταν ως προβλέψεις αποτελούν πλέον βιωμένη πραγματικότητα για την περιοχή μας.
Την τρέχουσα περίοδο επανήλθε ο εφιάλτης των πλημμυρών για τους κατοίκους περιοχών του νομού που βρίσκονται κοντά στον ποταμό Έβρο. Μόλις δύο χρόνια πριν, η ίδια περιοχή είχε πληγεί από εκτεταμένες πλημμύρες με σοβαρές καταστροφές. Αντίστοιχα φαινόμενα είχαν καταγραφεί το 1991 και νωρίτερα το 1963, γεγονός που αποδεικνύει ότι τα ακραία φαινόμενα δεν είναι μεμονωμένα, αλλά επαναλαμβανόμενα με αυξανόμενη ένταση.
Τον Αύγουστο του 2007, οι περιοχές της Μάκρης και των Δικέλλων στην Αλεξανδρούπολη υπέστησαν εκτεταμένες ζημιές. Ενδεικτικά, ενώ η ετήσια βροχόπτωση για την περιοχή της Αλεξανδρούπολης το 2004 ανερχόταν σε 418,1 χιλιοστά, μέσα σε μόλις τρεις ώρες εκείνον τον Αύγουστο καταγράφηκαν 120 χιλιοστά βροχής.
Τι πρέπει να περιμένουμε
Με βάση τα δεδομένα και τις επιστημονικές εκτιμήσεις, οι καιρικές συνθήκες θα γίνονται ολοένα και πιο ακραίες. Τα καλοκαίρια θα χαρακτηρίζονται από παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας, με τα αποθέματα νερού να μειώνονται σταθερά. Οι καύσωνες θα αυξάνονται τόσο σε συχνότητα όσο και σε ένταση. Αρκεί να αναλογιστούμε τις συνέπειες τριών συνεχόμενων καυσώνων με θερμοκρασίες που προσεγγίζουν τους 50°C στην περιοχή μας: μείωση των αποθεμάτων πόσιμου νερού και αδυναμία άρδευσης των καλλιεργειών.
Παράλληλα, οι δασικές πυρκαγιές, όπως αυτές που έπληξαν την Πελοπόννησο και την Εύβοια, θα γίνονται ολοένα και πιο καταστροφικές. Οι υψηλές θερμοκρασίες αποδυναμώνουν τη φυσική άμυνα των δασών, ενώ η ξηρασία της χαμηλής βλάστησης δημιουργεί τις συνθήκες για ανεξέλεγκτες πυρκαγιές.
Οι αιφνίδιες μεταβολές του καιρού, με έντονα καιρικά φαινόμενα, θα είναι συχνότερες. Οι συνολικές βροχοπτώσεις θα μειώνονται, όμως όταν εκδηλώνονται θα έχουν τη μορφή ισχυρών νεροποντών, προκαλώντας πλημμύρες όπως αυτές της Μάκρης και του Έβρου. Οι ποσότητες νερού που θα κατεβάζει το ποτάμι θα αυξάνονται, ενώ μεγάλα έργα ευθυγράμμισης και φραγμάτων απλώς θα επιταχύνουν τη ροή προς τη θάλασσα, στερώντας πολύτιμα αποθέματα νερού που θα είναι απαραίτητα στις περιόδους ξηρασίας.
Το έδαφος, αδυνατώντας να απορροφήσει τις ξαφνικές μεγάλες ποσότητες νερού, δεν θα εμπλουτίζει τις υπόγειες δεξαμενές. Έτσι, το καλοκαίρι, όταν το νερό είναι ζωτικής σημασίας, θα παρατηρούνται σοβαρές ελλείψεις.
Η λύση βρίσκεται στη δημιουργία μικρών φραγμάτων στους λόφους, παρόμοιων με αυτό που υδρεύει την Αλεξανδρούπολη. Τα έργα αυτά μπορούν να συγκρατούν τα νερά των βροχών, να εξυπηρετούν την άρδευση το καλοκαίρι και να λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας για τα δάση, την πανίδα και τη χλωρίδα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Πραγγί, όπου τα καταστροφικά νερά δεν προήλθαν από τον Έβρο, αλλά από τον Ερυθροπόταμο. Η διαχείριση των υδάτων δεν αποτελεί μόνο ευθύνη των γειτονικών χωρών, αλλά και δική μας, καθώς για τα δικά μας υδατικά αποθέματα δεν έχει γίνει ουσιαστικός σχεδιασμός.
Τι βιώσαμε τα τελευταία 17 χρόνια
- Ιούλιος 2017: Στις περιοχές Μάκρης–Δικέλλων σημειώθηκε χαλαζόπτωση με μέγεθος χαλαζιού μεγαλύτερο από αυγό, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε σπίτια, οχήματα και την ελαιοπαραγωγή.
- 1 Φεβρουαρίου 2021: Πλημμύρα στον Απαλό και απώλεια ζωής πυροσβέστη.
- Σημαντική μείωση βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων: από τα 500 χιλιοστά πριν 50 χρόνια, σήμερα καταγράφονται περίπου 350.
- Υφαλμύρωση πηγαδιών στα Δίκελλα έως και 3 χιλιόμετρα από τη θάλασσα (έρευνα Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου).
- Καλοκαίρι 2013: Η μεγαλύτερη πυρκαγιά στην Ευρώπη μετά το 1980, με καταστροφή 900.000 στρεμμάτων δάσους και τεράστιες απώλειες στην αγροτική παραγωγή.
- Ξηρασία 2024 (πέντε μήνες χωρίς βροχή) και ακόμη εντονότερη το 2025 (έξι μήνες χωρίς βροχοπτώσεις, με πρώτη βροχή τον Νοέμβριο).
- Το 2026 ξεκίνησε με ανησυχητικά σημάδια, καθώς η εξασθένιση του Gulf Stream έχει οδηγήσει σε ακραία φαινόμενα: έντονο ψύχος στη Βόρεια Ευρώπη και καταστροφικές βροχές στη Νότια, με άμεσες επιπτώσεις και στον βόρειο Έβρο.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτών των 17 ετών δεν είναι μόνο η ένταση των φαινομένων, αλλά η πολιτικοποίηση και η εκμετάλλευση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, χωρίς ουσιαστική προετοιμασία και σχέδιο αντιμετώπισης. Τα γεγονότα επιβεβαιώνουν ότι οι προτάσεις που είχαν διατυπωθεί παραμένουν επίκαιρες και αναγκαίες.
Η προστασία του περιβάλλοντος και η διαχείριση των φυσικών πόρων σε τοπικό επίπεδο δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση για μια βιώσιμη και αξιοπρεπή ζωή στον τόπο μας.
